Menu
0
Lokale én regionale kunst
19e eeuwse kunstenaars
Betrouwbaar, kundig en eerlijk
Meedenkend en adviserend

Dordrecht en omgeving door de ogen van buitenlandse kunstenaars

Hoewel er aan het begin van de 19e-eeuw al wel buitenlandse kunstenaar naar Dordrecht kwamen, kwam het pas echt op gang in het derde kwart van de 19-eeuw. Lees verder onderaan...

Deze teksten maken onderdeel uit van de op handen zijnde publicatie "Aquarellen van Dordrecht - Buitenlandse kunstenaars schilderden Dordrecht".
© Henk van de Graaf

Inleiding
Dordrecht was halverwege de 19-eeuw nog nagenoeg een middeleeuwse stad. De stadspoorten, windmolens, zeilvaart op de rivieren en melkmeisjes in klederdracht uit de dijkdorpen rond de stad waren nog volop aanwezig. De meer dan honderd buitenlandse kunstenaars die Dordt bezochten lieten een keur aan tekeningen, aquarellen en schilderijen na die in de loop van de tijd over de hele wereld verspreid raakten. Ik verzamelde over de jaren veel van deze werken en bracht ze terug naar Dordrecht. Hierdoor kunnen we genieten van de sfeer die Dordrecht in die tijd uitstraalde, maar dan wel door de ogen van 'vreemdelingen'. Onder de voornamelijk mannelijke kunstenaars bevonden zich ook een aantal vrouwelijke schilderessen die niet onderdeden voor hun mannelijke college. Ik hoop er volgend jaar een publicatie over te maken, voor nu; veel plezier met "Dordrecht en omgeving door de ogen van buitenlandse kunstenaars".

In den beginne
Halverwege de 19e eeuw werden er Engelse en Amerikaanse reisboekjes geschreven waarin Holland werd geroemd om haar pittoreske steden en dorpen, de bewoners in klederdracht en de zeilschepen op de rivieren. Honderden buitenlandse schilders kwamen vervolgens naar Holland en Dordrecht om zich eraan te laven en het te tekenen in dikke schetsboeken, razend snel te aquarelleren of ter plekke en in de buitenlucht "en plain air" te schilderen.

Het Hollands licht
Het schilderen van het 'Hollandse licht' waar de 17e-eeuwse kunstenaars als Jan van Goyen, Albert Cuyp en Jacob van Ruysdael zich onsterfelijk mee hadden gemaakt waren voor veel buitenlandse kunstenaars nog steeds een grote bron van inspiratie. Ze hadden er thuis het een en ander van zien hangen en lieten zich in de Hollandse musea opnieuw inspireren door deze oude Hollandse meesters. Het bijzondere Hollandse licht was nog steeds te zien in het waterrijke Dordrecht van de 19e eeuw. 

De indijkingen langs de rivieren zoals we die nu kennen (Slobbengors, polder Nieuwland, Noorderpark en de aanwassen aan de Papendrechtse kant) waren nog geen feit. Er was dus veel meer water rond de stad en de reflectie van het zonlicht in het water had een groot effect op de objecten op de rivier en aan de oever. Soms, bij helder weer met veel witte wolken leek het wel of alles van porselein was.

De oude dame
De oude binnenstad van Dordrecht had rond het  midden van de 19e eeuw nog een bijna Middeleeuwse aanzien. Er stonden nog een aantal stadspoorten overeind en langs de Weeskinderendijk en de Lijnbaan/Wantij draaiende de wieken van vele houtmolens. 
Aan de oevers van Zwijndrecht en Papendrecht stonden grote, zware trasmolens (de Zwijndrechtse Molen Welgelegen had zelf de bijnaam "de dikke") die met veel geweld stenen tot tras (cement) stampten. De industriële revolutie was, op een paar zwarte rook uitblazende stoomschoorstenen van fabriek of sleepboot nog aan de stad voorbij gegaan.
Niet dat de stad nog de grandeur had van de 14e- en 15e eeuw, er was veel verval en de economische malaise van begin 19e eeuw met zijn Franse overheersing was ook niet aan de stad voorbij gegaan.

Grand tour
Door de verhalen van teruggekeerde "Grand tour" toeristen, rijke jongelui die door hun ouders naar het Oude Avondland werden gestuurd op "studiereis", maakte dat Amerikanen, Engelsen, Schotten, Denen, Duitsers en zelfs fransen en Oostenrijkers in grote getalen naar de stad kwamen. Ze smulden van properheid van de rijpe dienstmeiden die met roze blosjes op de wangen ramen lapten en stoepen schrobden. Van de markten waar boeren en stoere melkmeisjes gekleed in de klederdracht van het dorp waar ze van kwamen en die groenten en kazen uitventen langs de straten van de stad.

Ze huurden bootjes om op de rivier de platbodems voor de stad te tekenen en, niet te vergeten de stad zelf vanaf het water. Ze lieten zich afzetten op de oevers van de dorpen alwaar ze aan de dijken "het zicht op Dordt" alla Cuyp en Van Goyen konden schilderen. 

Maar ook buiten de stad, langs de oevers van de dorpen waren er genoeg onderwerpen te vinden; aanwassen voor de dijken met koeien en schapen, dorpen met rietgedekte boerderijen, dorpskerken, melkmeisjes in klederdracht en niet te vergeten de druk bevaren rivieren rond de stad, waar de houten tjalken met witte en okerbruine zeilen zich spiegelden in het snel stromende water. Het uitspansel boven de stad en rivier met zijn bollenwolllenwolken luchten in het felle blauw maakte het plaatje compleet.

Een enkeling waagde zich in de polders en maakte daar prachtige landschappelijke werken met hooiende boeren met paard en wagen, melkende melkmeisjes met jukken en koperen melkkannen en kuddes koeien op de vruchtbare "meadows".

Het waren niet alleen mannelijke kunstenaars die naar Holland kwamen. Hoewel ver in de meerderheid kwamen er zeker ook vrouwelijke kunstenaars op bezoek. Vaak vergezeld van haar man of andere mannelijke kunstenaars, dat wel, stonden ze haar mannetje. Een opvallend verschil tussen de kunstwerken van mannelijke- en vrouwelijke kunstenaars is dat de vrouwen vaak meer oog hadden voor de atmosfeer rondom de stad. De zompige luchtvochtigheid met het dampige grijs in de achtergrond waardoor alles een beetje vervaagde. Het zwoele karakter bij warm weer, met zijn trillingen in het verschiet is vaak goed getroffen bij de vrouwen. Mannen daarentegen hadden meer oog voor de techniek en de juiste weergaven van schepen en hun tuigage alhoewel ze een fikse donderbui ook niet versmaade.

© Henk van de Graaf

Lees meer
Lees minder

Abonneer je op onze nieuwsbrief

Abonneer

Account aanmaken

Door een account aan te maken in deze winkel kunt u het betalingsproces sneller doorlopen, meerdere adressen opslaan, bestellingen bekijken en volgen en meer.

Registreren

Recent toegevoegd

U heeft geen artikelen in uw winkelwagen

Totaal incl. btw:€0,00
Bestel nog voor €50,00 en de verzending is gratis